Υπάρχουν φορές που κουβαλάμε συναισθήματα, φόβους ή τρόπους αντίδρασης που μοιάζουν να μην εξηγούνται πλήρως από τις δικές μας εμπειρίες ζωής. Μπορεί να νιώθουμε έντονο άγχος, δυσκολία στις σχέσεις, μια διαρκή επαγρύπνηση ή ένα αίσθημα ότι «κάτι κακό μπορεί να συμβεί», χωρίς να έχει υπάρξει κάποιο αντίστοιχο γεγονός στο προσωπικό μας παρελθόν. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ίσως ενεργοποιείται αυτό που ονομάζουμε διαγενεακό τραύμα.

Ο όρος αναφέρεται στη μετάδοση των ψυχικών επιπτώσεων τραυματικών εμπειριών από τη μία γενιά στην επόμενη. Τραύματα όπως ο πόλεμος, η προσφυγιά, η απώλεια, η βία, η κακοποίηση ή η χρόνια ανασφάλεια μπορούν να αφήσουν ίχνη όχι μόνο σε όσους τα έζησαν άμεσα, αλλά και στα παιδιά και στα εγγόνια τους. Αυτή η μετάδοση δεν γίνεται με τη μορφή αναμνήσεων, αλλά μέσα από τρόπους συναισθηματικής ρύθμισης, μοτίβα σχέσεων, σιωπές, φόβους και άρρητες οικογενειακές ιστορίες (Danieli, 1998; Kellermann, 2001).

Ένα παιδί που μεγαλώνει με γονείς οι οποίοι κουβαλούν ακατέργαστο τραύμα μπορεί, χωρίς να το γνωρίζει, να μάθει ότι ο κόσμος δεν είναι ασφαλής, ότι τα συναισθήματα είναι επικίνδυνα ή ότι οι σχέσεις προϋποθέτουν διαρκή επαγρύπνηση. Έτσι, εμπειρίες που δεν του ανήκουν προσωπικά εγγράφονται στο σώμα και στον ψυχισμό του σαν μια μορφή «συναισθηματικής κληρονομιάς» (Schwerdtfeger & Goff, 2007).

Η κατανόηση του διαγενεακού τραύματος δεν στοχεύει στην απόδοση ευθυνών, αλλά στο να φωτίσει πώς το παρελθόν συνεχίζει να ζει μέσα στο παρόν. Στη θεραπεία, η διερεύνηση της οικογενειακής ιστορίας, των δεσμών και των επαναλαμβανόμενων μοτίβων μπορεί να βοηθήσει το άτομο να ξεχωρίσει τι του ανήκει και τι μεταφέρεται από προηγούμενες γενιές. Μέσα σε ένα ασφαλές θεραπευτικό πλαίσιο, αυτό που κάποτε ήταν άρρητο μπορεί να βρει λόγια, νόημα και επεξεργασία (Fonagy et al., 2002; Atlas, 2020).

Το διαγενεακό τραύμα δεν είναι καταδίκη. Η επίγνωση, η συναισθηματική επεξεργασία και η θεραπευτική σχέση μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, επιτρέποντας στο άτομο να ζήσει με μεγαλύτερη ελευθερία, ασφάλεια και κατανόηση του εαυτού.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:

• Atlas, G. (2020). Emotional Inheritance: A Therapist, Her Patients, and the Legacy of Trauma. Little, Brown.
•   Danieli, Y. (1998). International Handbook of Multigenerational Legacies of Trauma. Plenum Press.
• Fonagy, P., Gergely, G., Jurist, E., & Target, M. (2002). Affect Regulation, Mentalization and the Development of the Self. Other Press.
• Kellermann, N. P. F. (2001). Transmission of Holocaust trauma—An integrative view. Psychiatry, 64(3), 256–267.
• Schwerdtfeger, K. L., & Goff, B. S. N. (2007). Intergenerational transmission of trauma: Exploring mother–infant prenatal attachment. Journal of Traumatic Stress, 20(1), 39–51.
• van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score. Viking.